Ochrona pracownika akademickiego przed mobbingiem poziomym na gruncie art. 207 KK

Ochrona pracownika akademickiego przed mobbingiem poziomym na gruncie art. 207 KK


Piotr SobanskiPublished 2020

Mobbing,Prawo Karne,Komunikacja Naukowa,Szkolnictwo Wyższe,Prawo pracy

W artykule zostały przeanalizowane kwestie związane z możliwością ochrony pracowników akademickich przed mobbingiem ze strony współpracowników na gruncie prawa karnego. Mobbing, którego dopuszcza się współpracownik lub grupa współpracowników, jest określany mianem mobbingu poziomego. W zależności od konkretnych okoliczności zachowania sprawcy mobbingu mogą spełniać znamiona art. 207 § 1 KK. Przestępstwo to jest ścigane z urzędu..

adwokat dr Piotr Sobański LL.M. – od 2003 r. prowadzi indywidualną Kancelarię  Adwokacką w Zielonej Górze; 

od 2019 r. jest adiunktem w Instytucie Nauk Prawnych Uniwersytetu Zielonogórskiego (Katedra Prawa Konstytucyjnego,  Europejskiego iMiędzynarodowego Publicznego)


Mediator dobry na mobbing akademicki


Mediator dobry na mobbing akademicki


Nie ulega wątpliwości, że mobbing jest zjawiskiem powszechnym w środowisku akademickim i szkodliwym dla nauki i edukacji w Polsce. Jest to jedna z poważnych patologii polskiego życia akademickiego.

Zagraniczne badania nad mobbingiem akademickim

mobbing lektura

E. Y. Tigrel,O. Kokalan, – w: Academic Mobbing in Turkey

International Journal of Behavioral, Cognitive, Educational and Psychological Sciences 1:2 2009


The main focus of this study will be the mobbing behaviors within the universities, in academic environment. Westhues [21] is one of the most important authors that researched and wrote about the mobbing in academia. After conducting many researches, he concluded that organizations, in which the job security is high, performance measures are subjective and individual and organizational goals challenge, are more prone to mobbing.

He also mentioned about the bureaucratic organizations that provide mobbing behaviors more. Another issue that researches showed is that mobbing occurs more in non-profit organizations than private companies. All of these criteria match with the education sector. 14.1% of the mobbing victims of 2400 people that Leymann [6] used for his study were working in schools, universities and other educational organizations. Gravois [19] also said that most of the Leymann’s studies were conducted among universities which are highly representative for workplace mobbing.

Westhues [22] identified the main goals of universities as maintaing the soul of objectivity and freedom of mind; but mobbing damages these goals by creating subjective and dependent minds. He also claimed that “College and university campuses are perfect breeding grounds for the culture of mobbing”. It can be said that the organization structure of education sector is preparing an utilizable base for mobbing.

Many researchers studied mobbing in academy abroad such as Raskauskas [33] who studied in New Zealand universities and observed that 65.3% of academic personnel had been mobbed. They were asked the mobbing methods and the most popular ones were diluted authority, being embarrassed in front of others, being yelled by colleagues. The reactions of the victims were reporting to an authority, union or human resource department.

Another study was conducted in UK by Boynton [34]. He founded that between 12-25% academic personnel were subjected to mobbing through lowering the performance grades, gossips, verbal harassments and attacks on race and sex. The victims reacted to the mobbing by leaving the organization or trying to leave.

The Finnish study identified the difference between the males and females in terms of mobbing victims and showed that 30% of men were subjected to mobbing while 55% of women had to deal with it [35]. Finally, a Norwegian study found that 5.2% of university personnel were subjected to mobbing [36].

Westhues [21] observed that professors, who are famous, have many publications, high evaluation scores, athletic abilities, high salary, family wealth, good looking, have children, frequently complain, even the ones with different accents, are getting mobbed more.

In universities, the popular methods of mobbing are blaming for plagiarism, sleeping with students or misusing the funds.

Gravois [29] applied the stages of mobbing to the universities by giving examples of the used methods in each stage. In the first stage, the victim is left out of guest lists, is exposed to rolling eyes during meetings and starts to feel that people dislike him/her. In the second stage, the victim’s administrative duties are being cancelled or misplaced, the class schedules are getting worse and the parking space is moved to a far away location. At the third stage, everything is going to be harsher and more harmful.

The victim is blamed for disgracing things like plagiarism, making racial and sexual harassments, misusing the university funds and misbehaving toward students. All of these behaviors affect the victim’s psychology and he/she starts to have angry toward colleagues and at that time the gossips become larger by using the anger of the victim as a support of their actions by convincing the others. At the next stage, the administrative level enters to the subject and the victim has to defend himself/herself to a disciplinary committee, ethics tribunal or any other judgment court of the university.

Olson [37] gave an example about an associate professor who was exposed to mobbing by his colleague who started a gossip against him about changing the evaluation results by erasing negative ones. He used students for this bad campaign by guiding them to fill complaint letters which grew the situation as a snowball. They convinced everyone about this lie and associate professor’s name was damaged but at the end it was understood that he was innocent.

Another example is about a 69 year old mathematics professor working at Carbondale for 27 years who has the highest evaluation marks. His 15 colleagues complained about him by claiming that many faults such as bullying, grabbing professors to talk union issues, etc. however, the professor defended himself and proved that he is innocent. After a while, he had to defend himself again for another complaint letter which was accusing him of sexual harassment.

Although he rebutted all of the accusations, his office was moved to an isolated place far away from others. This example shows that high performance, success even the seniority can not prevent to be subjected to mobbing [29].

Sutherland [38] wrote his own experiences in university about mobbing. First mobbing action, which was taken by colleagues of a junior assistant lecturer, ended with the reassignment of the assistant. The second one was a female senior colleague who had to retire early because of a new intellectual order, imposed by new administrative staff who believed that she was old school. He also witnessed other cases which were because of jealous colleagues of successful academicians.

Cabaros and Rodriguez [39] made a research about mobbing at universities and conducted a survey on 7,432 people from administration and service personnel and educative and investigative personnel in the universities of Santiago de Compostela, Vigo and Coruna. The 54% of victims were female, 70% of them were either married or had a partner and between 38 and 42 years old. The authors claimed that the reason why females are being exposed to mobbing more is that they do not have enough protection in the workplace. According to Academic Freedom and Tenure Committee, women are the victims of 75-80% of the mobbing cases in universities [40].

Another interesting thing is that the great portion of mobbers is also women. Stokes and Klein [40] mentioned about a research stating that the mobbing techniques are sneaky and collective actions which can be taken by women in general.

The victims in university were asked which type of behaviors that they were subjected and the most frequent behaviors were hiding useful information from the victims, critics of the work, ignorance, snubbing, prevention of career development, rejection of ideas, undervaluing performance, accusation of mistakes and errors and demoralizing. Attacks on religion, race, nationality, physical appearance and physical violence are the lees used ones in academic environment. The victims are being selected due to high performance and success, in other words, because of envy.

Most common results of mobbing in universities were absenteeism, long illness leaves, position or profession changes and decreasing working performance [39].

Uwarunkowania systemowe mobbingu w środowisku akademickim

negatywne skutki

Uwarunkowania systemowe mobbingu

w środowisku akademickim

Mobbing jest wszechobecny, ale wiele czynników systemowych może mu sprzyjać lub go ograniczać.

Obecny system nauki i edukacji wyższej w Polsce jest promobbingowy, czyli sprzyja mobbingowi, zamiast mu zaopobiegać. W instytucjach akademickich winno się prowadzić politykę antymobbingową, co niekiedy ma miejsce, ale bez zmian systemowych taka polityka nie może być skuteczna.

Nauka jest hierarchiczna a w praktyce w Polsce ma strukturę feudalną uwarnkowaną tytularnie i silnie zakorzenioną w systemie PRL .Posiadacze rozlicznych tytułów nie zawsze odpowiadających rzeczywistemyu dorohbkowi naukowemu stoją na szczytach hierarchii i zabiegają o utrzymanie stastus quo zapewniajace im rozliczne przywileje i praktycznie dożywotnio nieusuwalnośc ze stanowisk naewet w przypadku poczynan patologicznych.

Taka sytuacja stwarza wrecz idelane warunki do mobingowania podwladnych do mobbimngu pionowego – odgornego ( zstęopującego). Wielu szefow nie zawsze kompetenctnych na swoim stanowisku czuje się zagrożna i stara się ‚dołować’ potencjalnych konkurentow co prowadzi generlanie do obnizenia potencjału intelektualnego .

Próby reformania tego systemu są torpedowane gdyż decydenci nie mają interesu aby się ograniczać.

Gdy np. w USA nawet nobliści tracą pracę na uczelniach, gdy nie wykazują się aktywnością w pracy dla uczelni w Polsce już po habilitacji naukowcy otrzymują taki pakiet przywilejów i taki potencjał zatrudnienia, że praktycznie nawet jakby nic nie robili, lub robili rzeczy niegodne naukowca i tak są w cenie. Co więcej, profeorsowie jeśli zdecydują się na nieprace po przejściu na emeryture mają być dodatkowo wynagradzani !.( według założeń obecnej reformy ). Może to by zmniejszyło nawet mobbingowanie młodszych, ale to nie jest właściwy kierunek polityki antymobbingowej.

W reformie winna być zniesiona instytucja akademickich ‚świętych krów’ zapewniająca bezkarność wybranym , a wprowadzona instytucja mediatora akademickiego dająca szansę rozwiązywania konfliktów i prowadzenia skuteczniejszej polityki antymobbingowej.

Mobbingowi służy sposób rekrutacji kadr akademickich w formie fikcyjnych konkursów, ustawianych na konkretną osobę , ze szczególwymi warunkami, które ona najlepiej spełnia. Każdy śmiałek, który by zakłócił taki sposób rekrutacji, czy to jako kandydat do stawania w szranki konkursowe, czy jako członek komisji konkursowej wyłamujący się z solidarnego głosowania na ustawionego ‚konia’, musi się liczyć z szykanami i ostracyzmem środowiskowym.

System, uświęcony tradycją, ma nawet cechy polityki antymbbingowej, bo kto go akceptuje może się uchronić przez mobbingiem ! A zatem lekcja jest jasna. Chcesz się uchronić przed mobbingiem – dostosuj się do panującego systemu ! nie walcz z wiatrakami ! nie dziw się, że cię ‚dołują’ skoro się stawiasz !

A zatem najskuteczniejsza polityka antymobbingowa to polityka dostosowania się do panującego systemu, choćby najbardziej patologicznego. Tym samym patologie są utrwalane, co jednak najlepiej pokazuje, że jedynym wyjściem z zamkniętego kręgu są zmiany systemowe ograniczające patologie, takie, które patologii nie premiują!

Aprobowany a nawet popierany systemowo ‚ chów wsobny’, także w odniesieniu do klanów rodzinnych i praktycznego dziedziczenia stanowisk akademickich, jest przykładem choroby systemu akademickiego manifestujacej się także w formie mobbingu.

Zamysł zatrudnienia ‚swojego’. często wiąze się z zamyslem pozbycia się ‚nie-swojego’ właśnie poprzez dzialania mobbingowe, a klan rodzinny zatrudniony w tej samej instytucji ma taką siłę mobbingowania, że jednostka dla klanu niewygodna, nie ma żadnych szans na przetrwanie.

Antynepotyczne zapisy w założeniach nowej reformy systemu idą w dobrym kierunku, chociaż będą trudne do zrealizowania.

Józef Wieczorek

Problemy związane z nieprawidłowymi relacjami służbowymi na uczelni

mobbing lektura


Blog prof. Pluskiewicza

Koleżanki i koledzy z kilku katedr naszej uczelni zgłaszają liczne problemy związane z nieprawidłowymi relacjami służbowymi pomiędzy niektórymi kierownikami jednostek naszej uczelni, a podwładnymi pracownikami akademickimi. Należą do nich:

„6. Stosowanie metod wyczerpujących znamiona mobbingu akademickiego wobec starszych pracowników, w tym przede wszystkim poniżanie ich w obecności nowo zatrudnionych młodych wykładowców.”

Anonimowy pisze…

„Możliwe postepowanie w opisanej sytuacji to zgłoszenie takiego zachowania Dziekanowi właściwego wydziału, który jest przełożonym kierownika jednostki organizacyjnej lub bezpośrednio do władz. Na każdym uniwersytecie, również na ŚUM powołane są
komisje dyscyplinarne ds. pracowników akademickich, które mają na celu wyjaśnienie i ocenę
postępowania osoby, który narusza zasady etyki. Niestety, czasami zdarza się, że członkowie takich komisji nie chcą podjąć zasadnych działań w celu rozwiązania problemów personalnych. Skutecznym środkiem było by powołanie stanowiska mediatora akademickiego, działąjącego dla dobra wszystkich zatrudnionych.

19 czerwiec 2009 18:04

Mobbing akademicki ‚zagraniczny’

mobbing lektura

Teksty o mobbingu akademickim w ośrodkach zagranicznych – przykłady z internetu

Mobbing’ Can Damage More Than Careers, Professors Are Told at Conference

‚Humiliation’ had role in suicide, inquest hears

Harassment Among University Professors and Academic Staff

Persecution (is) complex

Westhues, Kenneth. (1998). Eliminating Professors: A Guide to the Dismissal Process. Lewiston, N.Y.: Kemper Collegium Publication, The Edwin Mellen Press.

The Richardson dismissal as an academic boomerang

Cracks in the ivory towers

From outside, universities may seem like havens of calm and civilisation, but an increasing number of academics are suffering from work-related stress, and even bullying. Polly Curtis and John Crace report

Academic mobbing: SIUC’s ugly little secret


Most academic mobbing goes undetected because professors fear losing their reputations as scholars. to be demoted or removed from a teaching position is severe punishment, but to be blacklisted unable to find work elsewhere is far worse–not just a loss of a beloved career but loss of an identity. here are stories of others. my own story is told at www.ruthtucker.net.

The Waterloo Strategy for Prevention of Mobbing in Higher Education

Academic Mobbing: Is Gender a Factor?

Mob Rule. In departmental disputes, professors can act just like animals

Background: the story behind the story — „Mob rule” in the Chronicle

Warning: Mobbing is Legal, Work with Caution

Math Profs Get Mobbed

„The Westhues Case” —  Self-Study and Documents

The Anatomy of an Academic Mobbing

Cases of Mobbing

Mobbing akademicki trudny do sprawdzenia

mobbing w mediach

Mobbing akademicki trudny do sprawdzenia    

Dziennik Polski, 11.05.2009

EDUKACJA. Rośnie liczba nieetycznych zachowań na uczelniach. Ministerstwo Nauki zapowiada większą ochronę praw studentów i naukowców.

– Zależy nam na wypracowaniu nowego modelu postępowania dyscyplinarnego w środowisku akademickim, który moglibyśmy włączyć do konsultowanych obecnie założeń reformy systemu szkolnictwa wyższego – mówi Bartosz Loba, rzecznik prasowy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. – Obserwujemy, że istniejący system jest zbyt rozproszony i nieskuteczny, zwłaszcza wobec wzrastającej liczby nieetycznych zachowań.

Z danych Ministerstwa Nauki wynika, że na uczelniach coraz częściej dochodzi do łamania praw zarówno pracowników-naukowców, jak i studentów. W 2008 r. do Komisji Dyscyplinarnej do spraw nauczycieli akademickich przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego wpłynęło 35 spraw, dwa razy więcej niż w ubiegłych latach. Dotyczyły one m.in. nieetycznego postępowania wobec studentów i innych nauczycieli akademickich oraz naruszeń rzetelności naukowej. Jak jednak zaznacza Bartosz Loba, statystyki te nie opisują skali zjawiska, które nie jest łatwe do uchwycenia. … 

– Na uczelniach jest też specyficzna struktura władzy – zaznacza Anna Andrałojć. – Mieliśmy do czynienia z przypadkiem, gdy profesor, odpowiedzialny za wyznaczanie funduszy na badania naukowe, wykluczał zdolnych doktorantów kolegi, którego mobbował i próbował pozbawić autorytetu wśród studentów. Takie pojmowanie władzy i rywalizacji, skutkujące hamowaniem rozwoju innych pracowników jest mobbingiem.

Jak zauważa Robert Pawłowski, rzecznik praw studenta, skargi studentów dotyczą najczęściej kwestii finansowych i prawnych, np. kontrowersyjnych zapisów w uczelnianych regulaminach czy pobieranych opłat. Chociaż spraw związanych z mobbingiem jest najmniej, to jednak ich zbadanie jest zawsze najtrudniejsze.